Na polskim rynku krąży lista branż, którym cyfrowy paszport produktu rzekomo nie grozi. Zwykle wygląda tak: kosmetyki, sauny, AGD, oświetlenie, zabawki, kawa. Trzy pozycje z tej listy mają termin. Wiemy to dobrze, bo sami przepisaliśmy tę listę do własnych materiałów i musieliśmy się z tego wycofać.
Skąd bierze się ta lista
Nie z przepisu. Z materiałów sprzedażowych dostawców, którzy obsługują branże nieregulowane i chcą pokazać, kogo już mają w portfolio. To sensowne z ich strony i nie jest kłamstwem: producent sauny faktycznie może dziś kupić paszport bez żadnego obowiązku. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy taka lista wędruje dalej i zaczyna być czytana jako lista zwolnień z regulacji.
Sprawdziliśmy każdą pozycję w planie prac ESPR i w tabeli legislacji sektorowej z FAQ Komisji. Trzy okazały się nieprawdziwe.
AGD: to są produkty związane z energią
Plan prac ESPR na lata 2025-2030 wymienia produkty związane z energią jako osobną grupę, z aktami rozłożonymi na lata 2026-2029. Sprzęt gospodarstwa domowego mieści się w tej kategorii z definicji, bo pobiera energię i od lat podlega ekoprojektowi.
To znaczy dwie rzeczy naraz. Po pierwsze, producent pralek nie jest w tej samej sytuacji co producent sauny, mimo że obie branże na wielu listach lądują w jednym worku „bez terminu". Po drugie, akty dla tej grupy są rozpisane na cztery lata, więc konkretna podgrupa może dostać termin wcześniej albo później i sprawdzenie trzeba zrobić per kategoria wyrobu, a nie per branża.
Oświetlenie: dokładnie ta sama historia
Oświetlenie to podręcznikowy produkt związany z energią i jedna z pierwszych kategorii, jakie ekoprojekt objął jeszcze przed ESPR. Umieszczanie go na liście branż „bez obowiązku" jest po prostu pomyłką w czytaniu planu prac.
Warto to powiedzieć wprost także dlatego, że producenci oświetlenia mają zwykle lepszy start niż im się wydaje. Dane, które paszport będzie od nich chciał, w dużej części już istnieją w dokumentacji ekoprojektowej i w kartach katalogowych.
Zabawki: własne rozporządzenie, własna data
Zabawki nie są w planie prac ESPR i dlatego wypadają z każdej listy przepisanej z tego dokumentu. Mają natomiast własne rozporządzenie z paszportem. Tabela legislacji sektorowej w FAQ Komisji podaje dwie daty: rozporządzenie stosuje się od 1 sierpnia 2030, a delegacje w sprawie paszportu obowiązują od 1 stycznia 2026.
Te dwie daty bywają mylone, a znaczą co innego. Pierwsza to moment, od którego rozporządzenie zaczyna być stosowane do wyrobów. Druga to moment, od którego Komisja może wydawać akty w sprawie paszportu. Producent zabawek, który usłyszy „was to nie dotyczy", dostaje informację nieprawdziwą, tylko z inną datą niż branże z ESPR.
Szczegółowego zakresu, czyli tego, które zabawki i jakie pola, nie da się dziś podać, bo rozstrzygną to akty delegowane. Piszemy więc tylko to, co wiadomo, i mówimy wprost, gdzie kończy się nasza wiedza.
Co z tego zostaje na liście „bez terminu"
Po odjęciu trzech błędnych pozycji lista skraca się, ale za to jest prawdziwa. Kosmetyki, sauny i spa, wyposażenie wnętrz nie są w pierwszym planie prac i nie mają dziś terminu. Mogą trafić do kolejnego cyklu, ale nikt tego dziś nie wie.
Osobno stoi jedna grupa, przy której nie ma nawet takiej niepewności. Żywność i pasze są wyłączone z zakresu ESPR wprost, w artykule 1 ustęp 2 rozporządzenia. To nie jest „jeszcze nie", tylko „nie". Producentowi kawy nikt uczciwy nie napisze, że regulacja kiedyś dogoni jego branżę.
Pełne zestawienie obu list, tej z planu prac i tej z rozporządzeń sektorowych, opisaliśmy w tekście o tym, skąd biorą się kategorie cyfrowego paszportu.
Dlaczego prostujemy własny błąd publicznie
Bo pomyłka poszła w najgorszą możliwą stronę. Powiedzieć komuś, że go dotyczy, kiedy nie dotyczy, kosztuje jedną transakcję i trochę wstydu. Powiedzieć komuś, że go nie dotyczy, kiedy dotyczy, kosztuje jego termin.
Cała nasza robota polega na mówieniu klientowi, czego nie musi robić. Lista zwolnień jest w tym najważniejszym zdaniem i musi pochodzić z przepisu albo z dokumentu Komisji, nigdy z materiału konkurencji. Ta zasada obowiązuje u nas od dnia, w którym ten błąd wyszedł.
Jak sprawdzić własną branżę w pięć minut
- Zacznij od pytania o źródło energii. Jeśli Twój produkt pobiera prąd, gaz albo paliwo, prawie na pewno jest produktem związanym z energią i jest w planie prac, nawet jeśli nie ma osobnego wiersza w żadnej tabeli.
- Sprawdź, czy nie masz własnego rozporządzenia. Zabawki, wyroby budowlane, opakowania i surowce krytyczne mają paszporty poza ESPR. Jeśli Twój wyrób podlega któremuś z nich, plan prac ESPR nie jest Twoją tabelą.
- Do każdej daty przyjęcia aktu dolicz osiemnaście miesięcy. Dopiero ta liczba nadaje się do planu produkcji i do rozmowy z drukarnią etykiet.
- Poproś dostawcę o źródło. Jeśli przy dacie nie ma sygnatury inicjatywy ani odesłania do dokumentu Komisji, to nie jest kalendarz regulacyjny, tylko slajd.
FAQ
Czy sprzęt AGD ma już termin paszportowy?
Grupa produktów związanych z energią jest w planie prac z aktami na lata 2026-2029. Konkretna data dla konkretnej kategorii wyrobu zależy od aktu delegowanego dla tej podgrupy, a obecność w planie nie oznacza jeszcze automatycznie obowiązku.
Od kiedy dokładnie zabawki potrzebują paszportu?
Rozporządzenie stosuje się od 1 sierpnia 2030, a delegacje w sprawie paszportu obowiązują od 1 stycznia 2026. Zakres pól rozstrzygną akty delegowane, których jeszcze nie ma.
Mój dostawca twierdzi, że moja branża jest zwolniona. Jak to zweryfikować?
Poproś o wskazanie przepisu albo dokumentu Komisji. Zwolnienie z ESPR wynika z artykułu 1 ustęp 2 i dotyczy między innymi żywności i pasz. Brak w planie prac to nie to samo co zwolnienie.
Czy kosmetyki na pewno nie mają terminu?
Nie ma ich w pierwszym planie prac ESPR i nie mają dziś terminu. Nie jest to jednak zwolnienie ustawowe, więc kolejny cykl planu prac może to zmienić.
Czy warto robić paszport, jeśli nie mam terminu?
Bywa, że tak, ale z innego powodu niż zgodność: instrukcja i certyfikat pod kodem, dowód pochodzenia przeciw tanemu importowi, mniej powtarzalnych telefonów. Jeśli żaden z tych powodów Cię nie dotyczy, to nie rób.
Łukasz Głuch
Buduje DPPera, narzędzie do cyfrowych paszportów produktu dla małych i średnich firm. Czyta akty delegowane, żebyś Ty nie musiał. Pisze o tym, co sprawdził w rejestrze, nie o tym, co obiecują dostawcy.
LinkedIn
